Thomas Cook nasıl battı?

Thomas Cook’un batışıyla 22 bin kişi, işlerini kaybetme riskiyle karşı karşıya. Şirketin devasa borcu olmasına rağmen yöneticilere son beş yılda 20 milyon sterlin ikramiye ödenmesi ise, İngiliz basınının manşetlerinde 178 yıllık Thomas Cook şirketinin batışı, Türkiye'nin de aralarında bulunduğu birçok yere, Thomas Cook ile tatile giden İngiliz vatandaşlarının ülkeye geri getirilmesi için, barış dönemlerindeki en büyük geri dönüş operasyonlarından birini başlattı. Daily Mail'deki verilere göre, Türkiye'den toplamda 39 bin 42 turist tahliye edilecek. Operation Matterhorn' adı verilen operasyonla, dünyanın en eski firmasıyla tatile çıkan 150 binden fazla İngiliz turist ülkelerine geri götürülüyor. Thomas Cook'un en büyük hissedarı Çinli Fosun şirketinin başını çekti 900 milyon sterlinlik kurtarma paketi üzerinde geçen ay uzlaşma sağlanmıştı. Ancak kredi veren bankaların 200 milyon sterlinlik bir güvence fonu daha istemesi üzerine uzlaşma tehlikeye girmişti. Şirket geçtiğimiz Pazar günü boyunca ek para aradı ancak başarı sağlanamadı. Thomas Cook, hükümetten de yardım istedi ve muhalefetteki İşçi Partisi ve sendikalar da bu isteğe destek verdi. Ancak Dışişleri Bakanı Dominic Raab, 'stratejik bir ulusal çıkar söz konusu olmadığı sürece hükümetin devreye girmeyeceğini' söyledi. İngiltere basını, Thomas Cook'u batıştan kurtarmak için yapılan son dakika görüşmelerinde Türkiye ve İspanya'nın yardım önerdiğini ancak İngiltere hükümetinin garantörlüğü reddetmesi üzerine iflasın resmiyet kazandığını yazıyor. Guardian'ın görüşmelere yakın bir kaynağa dayandırdığı haberinde, Türk hükümeti ve Madrid yönetiminden destek alan İspanyol otelcilerin yardımıyla 200 milyon sterlinlik kaynak sağlanması için anlaşma sağlandığı belirtiliyor. The Guardian gazetesi, son dakikada aranan 200 milyon sterlinin aslında sorunun görünür kısmı olduğunu belirtiyor. Thomas Cook, 2007'de MyTravel adlı şirketle birleşip yıllık 75 milyon tasarruf yapmayı planlıyordu ancak 1,5 milyar sterlin zarar etti. Şirket, 2011'de de büyük bir krizin eşiğinden döndü, 1,1 milyar sterlin borcunu erteleyebildi Ancak o tarihten bu yana 1,2 milyar dolar faiz ödemek zorunda kalmıştı. Yani yıllık 11 milyon tatil paketi satışının dörtte birinden fazlası borçlara gidiyordu. Çinli bir milyonerin şirketi Fosun International bir süredir Thomas Cook ile ilgileniyordu. Fransa'da Club Med, Kanada'da Cirque de Soleil'i satın almış olan Fosun, dünyanın en büyük tatil şirketi olma güdüsüyle 2015'te Thomas Cook'tan da ilk hisselerini satın almıştı. Ağustos'ta Thomas Cook yeniden yapılanma planlarını açıkladı. Buna göre 450 milyon sterlin nakit akışı karşılığında Fosun çoğunluk hissesine sahip olacak, ayrıca bankaların 1,7 milyar sterlin borcu silmesi gerekecek, diğer hissedarlar ise silinip süpürülecekti. Geçtiğimiz hafta sonu tüm planlar çöktü ve şirket battı. Kimileri Thomas Cook'un bir süre daha ayakta kalması için gereken 200 milyon sterlini hükümetin vermesi gerektiğini söyledi. Ancak hükümet bunun bir şirketi ilgilendiren ticari bir mesele olduğunu ve şirketin batışından etkilenen müşterilerin sivil havacılık sigortası kapsamında koruma altında olduğunu açıkladı. Thomas Cook İngiltere'nin dokusuna işlemiş bir şirket olarak görülüyordu. İkinci Dünya Savaşı'nın ardından iflasla karşı karşıya kaldığında 1948'de kamulaştırılmış, 1972'ye kadar bu statüsü devam etmişti. 2018'de İngiltere nüfusunun yüzde 60'ı yurtdışında tatil yaptı. Bu tatillerin içeriği zamanla değişime uğradı. Artık deniz tatili yerine şehir turları daha çok tercih ediliyor. Bu durum Ryanair, EasyJet ve Airbnb'ye yaradı. Bunların müşterileri ise daha çok internet üzerinden rezervasyon yapıyor. Zararlı çıkan ise maliyetli ofislerde paket tatil satışı yapan şirketler oldu. Thomas Cook'un toplam 560 ofisi vardı. İngiltere'de tatile çıkanların sadece 7'de biri seyahat acentesine giderek tatil satın alıyor. Bunların çoğu 65 yaş üstü, alt sosyo-ekonomik gruplara mensup insanlar. Bu batışta iklim krizinin de etkili olduğu vurgulanıyor. Mayıs 2108'de Avrupa çapında hissedilen sıcak hava dalgası, insanların tatil planlarını geciktirdi ya da evde kalmalarına neden oldu. 2019'da ise Thomas Cook, Brexit belirsizliği ve bunun sonucu olarak Sterlin'in değerinde düşüş nedeniyle müşterilerinin tatil planlarını ertelediklerini açıklamıştı. Thomas Cook'un en büyük rakibi İngiliz-Alman ortaklığı Tui de bu gelişmelerden etkilendi. Ancak onun borçları çok daha az ve kendi otelleri ve gemileri var. Thomas Cook'un batması hem onun hem de paket tatil girişimlerini artıran EasyJet'in işine yarayacak. Dünya çapında 6.000 otel işletmesi ise bu batıştan zarar görecekler arasında. Tur operatörünün batışıyla, 9 bini İngiltere olmak üzere, 22 bin kişi de işlerini kaybetme riskiyle karşı karşıya. Şirketin karşı karşıya olduğu devasa borca rağmen yöneticilere son beş yılda 20 milyon sterlin ikramiye ödenmesi ise, İngiliz basınının manşetlerinde. Şirketin İsviçreli CEO'su Peter Fankhauser 2014'te göreve geldikten bu yana 8,3 milyon sterlin ikramiye almış. Mali işler sorumluları Michael Healy ile Bill Scott'a ise son beş yılda toplam 7 milyon sterlin ödeme yapılmış.